Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје
Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје е списание кои се издава еднаш годишно за потребите на наставно-образовната и научната дејност на Филозофскиот факултет во Скопје и вообичаено со објавување на зборникот се обележува роденденот на факултетот. Зборникот се издава периодично од 1948 година до денес и во него е запишана најстарата научна работа во Македонија. Во него се публикуваат изворни и прегледни научни трудови , стручни прилози, прикази на конференции и книги, резимеа на докторски десертации, одбележувања на значајни годишнини, сеќавање за нечиј научен век итн.
Ss. Cyril and Methodius University in Skopje, Faculty of Philosophy
Трудот со наслов „Во светот на симулација и симулакруми “ е посвеШен на гледиштата на Жан Бодријар, кој развива една впечатлива и екстремна теорија на постмодерната, во која го објавува крајот иа модерното индустриско општество и го најавува доаѓањето на новото Постмодерно општество. Развојот на информатичката и комуникациската технологија предизвикува пресврт во равојот на модерните индустриски општества и го отвора патот на новата ера во цивилизацијата, „ера на симулации и симулакруми“, во која ce развиваат нови форми на технологијата, културата и општеството. Бодријар го антиципира новиот општествен поредок како ‘нов технички поредок', ‘нова околина, ‘нова сфера на секојдневниот живот, „ноба смртност“ и нов облик на „хиперцивилизација“ Неговите детални анализи на новаша комуникациска технологија, на масмедиумише и култураша, како клучни механизми на воспоставубањето на новите форми на моќ и доминација врз субјектите, придонесуваат во расветлува- њето на новшпе текови на собремените капиталистички ошитества и нудат критички одгоеори за времето во кое деиес живсеме.
Авторско право(c) 2007 Сузана Симоновска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЖИВОТОТ ПОМЕЃУ ТЕХНОФОБИЈАТА И АПСУРДОТ: ЌЕ СТАНАМ ЛИ ТЕХНОФОБ?
Во основата на зборот техника лежи творењето, но творењето во современата (технолошката) цивилизација ce изразува преку „интерфејс ” на она што постои и она што cè уште не постои; едното бесконечно регресивно, a другото бесконечно прогресивно. Техниката е таа што го „вткајува“ субјектот во еден свет каде што апсурдот и творењето ce многу повеќе реципрочни состојби на самиот настан, отколку на субјектот. Тоа е творење, во смисла на Хусерловото гледање на нетрансцендентна реактивација на минатото, меѓутоа многу е поважно да ce пронајде вредност која ќе ja направи активна сегашноста. Тоа е воедно и парадоксот на технолошката цивилизација- катастрофалната неможност да ce биде или идентичен со себе или различен од себе. Иронијата е во тоа што таква вредност едвам да може да биде замислена, a камо ли исполнета. A тоа е, всушност, мотивот на техниката. He постои некаква голема сила, политичка, морална шпн., која би можела дa ja насочи волјата во сета нејзина потенција. Ce прашувам, не е ли тоа апсурдно?
Авторско право(c) 2007 Владимир Давчев https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Аутизмот е невролошко нарушување што ja лимитира можноста на лицето да функционира нормално. Бихејвиоралните нарушувања, социјалните ограничувања, нарушувањата во сензорното процесирање и нарушената можност за комуникација ce главни проблеми кај ова мултифакториелно нарушување. Зголемената стапка на аутизмот што ce среќава во епидемиолошките студии води кон заклучок за важноста на надворешните или средински фактори. Целта на трудот е да га прикаже сите достапни литературни податоци за физиолошките иарушувања кај лицата со аутизам. Етиопатогенезата на аутизмот cè уште е нејасно дефинирана, но веројатно повеќе средински фактори поврзани со наследноста заедно играат главна улога. Децата со аутизам често имаат физиолошки нарушувања. Нарушувањата на сулфоксидацијата и сулфурирањето можат дa ja компромитираат детоксикацијата во црниот дроб што придонесува до високо оптоварување со ксенобиотици. Нерамнотежата во односот бакар/цинк укажува на оштетување на металотионеин што може негативно да ce одрази на сулфурниот метаболизам во детоксикацијата и интегритетот на цревната слузница. Зголемената цревна пропустливост ce манифестира како дисбиоза, нетолеранција кон храна и интоксикација со егзорфини (опиоиди). Нарушувањата во имуниот систем опфаќаат растројства во продукцијата на антитела, нарушени T клеточни подкласи, ненормални цитокински профили и останати нарушувања усогласени со хронично воспаление и автоимуност. Во овој труд исто така ce дискутираат докази за токсичност, оксидативен стрес и можното вклучување на Глутатионот кај аутизмот. На крајот, прикажани ce нарушувања на коагулацијата и на минералипле.
Авторско право(c) 2007 Владимир Трајковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ВЛИЈАНИЕ НА ПОЛОТ И ЕКСТРАВЕРТНОСТА НА СТУДЕНТИТЕ-СОЦИЈАЛНИ РАБОТНИЦИ ВО ПРЕПОЗНАВАЊЕТО НА ЕМОЦИИТЕ
Истражувањето во овој труд е спроведено со цел да ce утврди дали постои поврзаност помеѓу полот, цртата на личност екстравертност-интровертност и препознавањето на емоциите кај студентите. За таа цел е користен пригоден примерок oд 96 студенти од Институтот за социјална работа и социјална политика, од кои 72 ce од женски пол, a 24 ce од машки пол. Цртата на личност екстравертност- инровертност е мерена со помош на подскала за мерење на димензијата екстравертност-интравертност од прашалникот EPQ (Ајзенк), додека пак, препознавањето на емоции е мерено со прашалник конструиран за таа цел од истражувачот. Од добиените резултати може да ce изведат следниве заклучоци: • Студентите од женски пол полесно ги препознаваат емоциите за разлика од студентите од машки пол • He постои статистички значајна разлика во препо- знавањетш на емоциите помегу екстравертните и интровертните студенти. • Студентите од женски пол кои ce екстравертни полесно ш препознаваат емоциите за разлика од студентите од машки пол кои ce екстравертни. • He постои статистички значајна разлика во препознавањето на емоциите помеѓу студентите од женски пол кои ce интровертни и студентите од машки пол кои ce интровертни. • He постои статистички значајна разлика во препознавањето на емоциите помеѓу студентите од машки пол кои ce екстравертни и студентите од машки пол кои ce интровертни. • Студентите од женски пол кои ce екстравертни полесно ги препознаваат емоциите за разлика од студентите од женски пол кои ce интровертни.
Авторско право(c) 2007 Софија Арнаудова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СОВРЕМЕНИ ТЕОРЕТСКИ КОНЦЕПЦИИ ЗА СТРЕСОТ
Сложената природа на стресот и различните реакции кои тој ги предизвикува, ce основна причина за појавата на голем број теории чиишто автори ce обидуваат да го дефинираат стресот. Анализирајки повеќе од постојните теоретски концепции дојдовме до сознание дека повеќето од нив при одредувањето на овој поим најчесто имаат во предвид само една негова компонента; биолошка, физиолошка или психолошка. Свесни за тоа дека ниту една концепција колку и да е потполна, во својата дефиниција не може да ги опфати сите компонети на оваа сложена појава, целта на овој труд е преку сеопфатна анализа да даде приказ на придонесите и недостатоците на позначајните теории. Анализирани ce неколку позначајни физиолошки теории и когнитивно - бихевиорални сваќања. Посебен акцент е ставен на психолошкиот модел за стресот како најсеопфатена концепција во која ce содржани повеќе компоненти на стресот. На крајот заклучивме дека стресот е феномен кој е тешко сеопфатно да ce одреди, поради тоа сметаме дека ниту една дефиниција не е конечна и задоволителна.
Авторско право(c) 2007 Иван Трајков https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КАПАЦИТЕТОТ НА ИНСТИТУЦИИТЕ И АДМИНИСТРАЦИЈАТА И ЧЛЕНСТВОТО ВО ЕВРОПСКАТА УНИЈА
Значајни ce обврските на институциите и администрацијата во процесот на прилагодувањето на македоиското зконодавство со европското. Често поставувано прашање е можат ли институциите и знае ли администрацијата да ce справи со сите промени кои ни стојат на патот до достигнувањето на стратешката цел: членство во ЕУ и ΗΛΤΟ. Дилемите кои ce воочени во изминатите години од остварувањето на овие процеси упатуваат на комплексност на односи и состојби кои треба да бидат согледани но и променети. Во трудот ce прави напор да ce дадат согледувања и компарации за реалниот капацитет на институ- циите и администрацијата, ефектите што ги продуцираат, влијанијата што ги примаат и како може да ce справат со овие прашања. Со прецизно лоцирање на потребните ресурси и можности како и на степенот на неопходната соработка, може да ce зајакне капацитетот на институциите и админи- страцијата во Република Македонија. Тоа е важно за стратешките прашања и за иднината на земјата.
Авторско право(c) 2007 Јован Пејковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СТАВОВИ И РЕШЕНИЈА ЗА ГЛОБАЛНИТЕ КРИЗИ И ЗА ГЛОБАЛНАТА ОДГОВОРНОСТ ИСКАЖАНИ HA 43-ТА МИНХЕНСКА КОНФЕРЕНЦИЈА ЗА БЕЗБЕДНОСНА ПОЛИТИКА
Во трудот ce претставени глобалните мегународни односи со посебен акцент на безбедносните предизвици во XXI век, низ призма анализа на Минхенската конференција за безбедносна политика. Како лидерски престижен форум на која учествуваат високи преставници на држави и меѓународни организации, ce нудат практични решенија и иницијативи за решавање на проблемите во кризните жаришта. Главна тема ce проблемите околу Средниот Исток, со посебен осврт на ситуацијата во Авганистан и Ирак, како u начинот на справување со предизвиците преку ангажирање на HATO, ЕУ, ООН и други регионални организации. Со помош на истите треба да им ce овозможи на државите во распшѓање и оние држави од кризните региони да соработуваат меѓусебно и да водат мирољубива политика. Можеме да констатшраме дека конференцијата преку понудените идеа ce обидува да дејствува превентивно во борбата со новите предизвици, во кои HATO ќе биде фундаменталниот стожер.
Авторско право(c) 2007 Горан Зенделовски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КРИЗНИОТ МЕНАЏМЕНТ ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
Во последниве години менаџирањето на кризите ста- на приоритетна тема во безбедносната агенда на меѓунар- одните, владините и не владините организации. За разлика од порано κοгα, менаџирањето на кризите беше приоритет помеѓу учесниците во студената војна, денеска тоа е последица на новите безбедносни предизвици и закани кои не ce класични. Како сосема оправдана постапка и еден вид предуслов за успешна безбедносна реализација, менаџирањето на кризите стана составен дел од безбедносната програма на западните демократии, државите во транзиција и пост конфликтните општества. Следствено, кризниот менаџмент стана дел од пост конфликтната македонска агенда. Посериозни потреби за перспективите не кризниот менаџмент во Република Македонија произлегоа како концептуален одѓовор на неколку причини: - Hoв стратегиски контекст (опкружување и предизвици); - напуштање на концептот на традиционална одбрана; - потреба за систем за ефикасно и навремено справување со ризиците и модерните глобални закани; - непостоење на правила ниту пак искуства во проценување на кризите; - потреба од постоење на институција во безбедносниот систем која ке биде одговорна за превенција на кризата или нејзино решавање.
Авторско право(c) 2007 Сергеј Цветковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
НЕТРАДИЦИОНАЛНИ ГЛОБАЛНИ БЕЗБЕДНОСНИ ЗАКАНИ
Овој труд ги разгледува и обработува главните прашања во врска со нетрадиционалните глобални безбедносни закани по националната безбедност и регионалната стабилност. Ja одразува распространетата меѓународна грижа за влијанието на организираниот криминал, корупцијата, трговијата со дрога, тероризмот и трговијата со луѓе, на политинката, регионалната стабилност и економската виталност на државите. Рапидното зголемување на глобалната меѓузависност носи новu закани и ранливости, како и нови избори и можности. Одговорите на безбедносните закани во овој поглед треба да ги вклучат државните институциии и цивилното општество. Промоцијата на безбедноста во овој глобализиран свет зависи од желбите и можностите на владите, граѓаните, корпорациите и општествата да придонесат во создавањето на безбедна, праведна и глобална заедница. Безбедноста не е прашање само на надворешни закани за националниот суверенитет, безбедноста исто така подразбира општество која ефикасно функционира. Барањата за глобален мир и безбедност ce, исто така, барања на националната безбедност.
Авторско право(c) 2007 Тања Милошевска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЕТНОГЕОГРАФСКИ КАРАКТЕРИСТИКИ НА НАСЕЛЕНИЕТО BO СЕВЕРНОТО ГРАНИЧНО ПОДРАЧЈЕ СПОРЕД АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРИТОРИЈАЛНАТА ПОДЕЛБА ОД 2004 ГОДИНА
Во овој труд ce обработени одредени етногеографски обележја на населението во општините кои ce наоѓаат во северниот дел на Република Македонија и целосно или со одреден дел од своите територии припаѓат во граничното подрачје. Податоците ce презентирани и анализирани вкупно за секоја општина и тоа според податоци од пописите на населението за 1994 по старата административно-територијалан поделба од 1996 година и од пописот во 2002 година според новата територијална поделба од 2004 година. Иако постојат податоци за населението во Република Македонија, недостасуваат конкретни анализи на населението по општини според постојната територијална поделба од 2004 година. Таквите анализи од различни аспекти, вклучувајќи гu и стратегиските проценки и геополитичките импликации на населението ce од посебно значење.
Авторско право(c) 2007 Тони Милески https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КООРДИНАЦИЈА НА СИСТЕМОТ НА НАЦИОНАЛНА БЕЗБЕДНОСТ НА РЕПУБЛИКА СЛОВЕНИЈА
Република Словенија е југоистонна и алпска држава, која ce граничи со Република Хрватска, со Австрија и со Италија. Од 1918 до 1991 Година била во состав на Југославија (Кралството СХС, ФНРЈ, СФРЈ). Како самостојна и суверена држава е призната на 25 јуни 1991 година. Површината на нејзината територија изнесува 20.252 km2, a според податоците од 2005 година брои околу 2.010.347жители. Бруто-домашниот производ во 2005 година изнесувал 35,210 милијарди УСД. Бруто-националниот производ по глава на жител за 2005 година изнесувал 21.500 УСД. Според Уставот, Република Словенија е демократска држава со парламентарно уредување. Во согласност со начелата и практиката на современите парламентарни држави во Словенија, Парламентот, како законодавна гранка на власта, дејствува автономно и во меѓусебна рамнотежа со другите гранки на власта (извршна и судска). Уставот на Република Словенија од 1991 Година, припаѓа на оние устави кои во своите општи одредби го утврдиле принципот на поделба на власта на законодавна, на извршна и на судска. Но, од оваа формулација не треба да ce заклучи дека во словенечкиот Устав е прифатена т.н. тријалистичка концепција на државните функции и тоа само поради тоа што во неа ce наведени три власти (Кутлетик, 2002: 135). Законодавната власт во Р. Словенија му е доверена на Парламентот (Државни збор), кој брои 90 пратеници, од кои 40 ce избираат на непосредни избори, a другите 50 според пропорционален систем. Извршната власт ja сочинува претседателот на Републиката и премиерот на Владата. Судската власт ja остваруваат Врховниот и Уставниот суд. Република Словенија е членка во голем број меѓународни организации (ООН, HATO, ЕУ, Советот на Европа, Светската трговска организација, ОБСЕ, терпол итн.). Словенија стана полноправна членка на HATO и на ЕУ во 2004 г., што секако зголемува нејзината важност и одговорност, но исто така и го дава статусот на безбедносен актер во поширокиот регион.
Авторско право(c) 2007 Оливер Бакрески https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
УЛОГАТА НА МЕЃУНАРОДНАТА ЗАЕДНИЦА ВО РЕШАВАЊЕТО НА КОНФЛИКТОТ ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
За време на конфликтот во Република Македонија стануваше ce поевидентно дека спиралата на конфликтот бега од контрола на македонските безбедносни сили. Со други зборови, ширината и интензитетот на конфликтот најавуваше дека конфликтот може лесно дa ja доведе Република Македонија до работ на граѓанска војна со големи консеквенци кон државата и дестибилизација пошироко во регионот. Во тие услови, многу бргу требаше да ce најде солуција помеѓу, конфликтот, граѓанска војна u aвтодеструкција, од една, или компромисен, мир, од друга страна. Токму затоа, македонската влада побара меѓународна помош и, исто така, инсистираа таканаречената трета страна и дa ja има трансформативната улога во овој конфликт. Или пак, поинаку речено, третата страна, односно, меѓународната заедница имаше активна страна вο конфликтот и, оттаму, ja менуваше неговата првобитна матрица и динамика. Начинот на кој Европската унија реагираше на конфликтот во Република Македонија беше тест за развивањето на новата институционална рамка на Заедничката надворешна и безбедносна политика и за политичкиот кредибилитет на Европската унија на меѓународната сцена. Додека пак, улогата на OECE вο конфликтот во Република Македонија е проследена преку активностите презмени од страна на Организацијата вο насока на управување на конфликтот и негово завршување. Имено, ΗАΤΟ заедно со ЕУ и OECE u македонската страна даде свој придонес кон преземање серија значајни комплементарни реформи и мерки на доверба со основна цел да ce подржат широките политички договори и да ce воспостави мир.
Авторско право(c) 2007 Марина Митревска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРЕВЕНЦИЈАТА, ЧОВЕКОВАТА БЕЗБЕДНОСТ И РАЗВОЈОТ: ПОГЛЕД НИЗ НАЦИОНАЛНА И ЛОКАЛНА ПЕРСПЕКТИВА
Овој труд го отвара прашањето на превенцијата и човековата безбедност ни разлнчни перспективи со тоа што ce истакнува значењето на националната и локалната. Преку анализа на критичките и афирмативните погледи на човековата безбедност трудот укажува дека најсоодветен пристап е оној кој со препознавање на националните и локалните потреби и приоритети ќе ce базира врз принципот на превенција на клучните закани за безбеднота на граѓаните. Трудот понатаму ги разработува искуствата на меѓународната агенда за човековата безбедност како и оние на Република Македонија во примената на превентивни стратегии. Од друга страна прашањето на човековата безбедност ce поставува како појдовна основа за утврдување на ранливите групи и причините за нивната несигурност. Во заклучокот ce констатација дека долгорочната, структурна превенција е пристапот кој ке овозможи долгорочна стабилност и развој.
НАЦИОНАЛНА И ЛОКАЛНА АГЕНДА НА ЧОВΕΚΟΒΑ БЕЗБЕДПОСТ
Авторско право(c) 2007 Лидија Георгиева https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРЕДИЗВИЦИТЕ НА ГЛОБАЛИЗАЦИЈАТА И БЕЗБЕДНОСНИТЕ ИМПЛИКАЦИИ
Во овој труд насловен „Глобализација и безбедносни импликации“ се разгледуваат различни гледишта поврзани со глобализацијата. Акцентот е ставен на негативните последици од процесот на глобализација, почнувајќи од политичкиот, економскиот, безбедносниот, социјалниот и културниот аспект. Тие се издвоени и групирани за да го сочинуваат т.н. немилитарен аспект на безбедноста, кој се појавува во поново време, но има реални основи за понатамошен долгорочен развој. Истовремено, се посветува соодветно внимание и на глобализацијата како основен поим и на нејзините позитивни аспекти.
Авторско право(c) 2007 Зоран Нацев https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СОВРЕМЕНИ ТЕОРИИ ЗА РЕВОЛУЦИИТЕ ПОИМОВНО-ТЕРМИНОЛОШКО ОПРЕДЕЛУВАЊЕ НА РЕВОЛУЦИЈАТА
Овој труд го истакнува историскиот и научниот пресек на современите теории за револуциите. Во нашата студија на литературата за револуциите, нивниот развој, како и за нивните значајни историски предизвици и последици, доминантни беа ставовите на марксизмот како на Маркс, Енгелс и Ленин. Со оваа научна изолација, неоправдано беа исклучени голем број современи теории за револуцијата, кои фрлаат поинаква светлина врз овој значаен општествен феномен во минатото и сегашноста. Важната новина и оригиналност на оваа студија е да се претстави нов и комплексен пристап во следењето на разликите и врските помеѓу вооружените конфликти и другите форми на насилство од аспект на полемолошките студии. Со цел целосно скенирање на овој феномен, овој труд претставува анализа за револуциите во иднина, всушност, иднината на револуциите во современите меѓународни односи.
Авторско право(c) 2007 Митко Котовчевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТЕОРИЈАТА НА ДЕМОКРАТСКИ МИР: НАДВОРЕШНО-ПОЛИТИЧКА ДИМЕНЗИЈА
Концептот на демократски мир (или либерален мир) навидум претставува исцрпена тема во наунниот дискурс на политичката наука и на меѓународните односи. Истовремено, таа станува фундамент на надворешната политика на најмоќните демократии, кои ja користат како оправдување за сосема конкретни потфати, како оние за извоз и ширење на демократшја во светот. Таквото механичко сфаќање на политичките, па и воените, кругови иѓнорира многу важни поставки на оригиналниот концепт, a најмногу од се директно ja злоупотребува Кантовата визија на вечниот мир. Текстот прави критички преглед на теориските, концептуалните и практичните последици од примената на тезата за демократски мир во XXI век. Централната поента ce состои во потребата од деконструкција на митот за демократскиот мир.
Авторско право(c) 2007 Билјана Ванковска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ТРИСТА ГОДИНИ ОД РАЃАЊЕТО НА КАРЛО ГОЛДОНИ (1707-1798) - АВТОРОТ НА КОМИЧНАТА ХРОНИКА HA СВОЈАТА ЕПОХА
Оваа година ce навршуваат три века од раѓањето на прочуениот венециски комедиограф Карло Голдони (1707-1798), човекот ko] бил сведок на речиси целото столетие на Πpoсвeтителството. До средината на XVIII век тој веќе наголемо работел на реформирањето на познатата Комедија дел арте и јавно ja изразувал својата приврзаност и симпатии кон современиот венециски жанр - сликар Пјетро Лонги и неговата „четка која ja бара вистината", нагласувајќи ги меѓусебно блиските ставови со идејата за „Музите-сестри". Напоен на истиот извор на инспирација како неговиот пријател сликар, Голдони ce осврнал на меѓукласните односи, семејството, обичаите, модата, моралот, забавата и општествените проблеми со средства достапни на комедијата, покажувајќи дека ja гледа Венеција со ироничниот поглед на Лонги. Реформирањето на комичниот театар значело и промени во рамките на комичната традиција „дел арте“, со цел да ce истакнат реалистичките елементи за сметка на буфонескните акробации и вулгарни досетки, импровизиграни од актерите во отсуство на прецизно утврден дијалог. Голдони од маските создал типизирани ликови, кои играат според прецизно утврдено сценарио и со тие чекори успеал од комедијата и комичната опера да создаде театарски жанрови достојни за почит, каква дотогаш уживале трагедијата и класичната опера. Навлегувајќи во реалните проблеми на градскиот живот тој, како и сликарот Пјетро Лонги, ja привлекол венециската публика и наспроти непријателски настроената конкуренција, ce здобил со бројни признанија. Угледот, популарноста и безвременската духовитост кои Голдони како „сликар" на епохата ги предизвикува до денес, го потврдуваат неговото значајно место во светската комедиографија.
Авторско право(c) 2007 Татјана Филиповска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ДВА ЧЕСТИТА ПРСТЕНА - ПЕЧАТНИКА НА НЕИДЕНТИФИКУВАНА ЛИЧНОСТ ОД XVI ВЕК ОД ВОДОЧА
Гробот 489 од Водоча со својот необичен инвентар: нож, делови од бакарни копчиња од поквалитетна облека и особено, двата прстена со печатш нуди провокативна стори- ја за една значајна и контроверзна личност od XVI век. Сл. 1, 2 Прстеиот најден на десната рака, Сл 3, 4 според местото на употреба (на показалецот) витеилкиот облик и печатот во вид на змеј со раширени крилја, покажува дека покојникот имал честито, витешко потекло. Витешкиот ред на змејот формиран од унгарскиот крал во 1408 имал за цел борба против антихристот и наездата на Турците. Витезите од првиот степен (кралеви, деспоти, херцози, војводи и др. крупни феудалци) имале привилегија да ,, врачат витештво “ на уште 50 свои избраници. Во текот на XV век некој „племенит“ човек од овие области ce здобил со вакво витештво. Негов потомок од второ или трето колено (судејќи по излижаноста на прстенот од долготрајна употреба) бил погребен со оваа инсигнија во гробот 489 во Водоча. Истовремено на левата рака, кај овој покојник најден е речиси „нов “ заветен прстен од XVl век со османлиско турски печат во кој ce споменува името Мохамед. Сл. 5-7 He е без основа претпоставката, личноста што го дарувала овој заветен прстен да ce идентификува со Мухамед Ибрахим споменет во турските пописни дефтери од XVI век, во селото Водица (Водоча), од казата Струмица, во Ќустендилскиот санџак.
Авторско право(c) 2007 Елица Манева https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Грчкиот префикс άρί- / έρί- ‘мошне, многу’ во микенските лични имиња и нивните форми
Врз основа на дијалектолоткатт анализа на Грчкиот префикс άρί- / êpl- ‘мошне, мноГу ’ направен е обид за класифи- кација на микенските лични имиња и нивните форми на ајол- ски и јонски. За микенското лично име од Кносос (KNNe 447) e-ri-sa-ta предложена е идентшфикација дека потекнува од префиксот έρί-u σάθηmännliches Glied’т.е., e-ri-sa-ta /Eri-sathäs /: žp. *Έρι-σάθης od kožo eo подоцнежниот Грчки е формата Έρι- σαθεύς cf., Έρι- σαθενς- ’Απόλλων εν ττ\ ’Αττική Hesch ~ cf, άνδρο- σάθης u dp., κακό na^ednui^u od микенската eüoxa.
Авторско право(c) 2007 Миодраг М. Тодоровиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
АНТИЧКИТЕ КОРЕНИ HA ХЕРОЈОТ-ДВОЈНИК ВО МАКЕДОНСКАТА ЕПИКА
Еден од клучните проблеми при определбата на приpoдата на македонската епика е нејзината генеза која во поново време ce врзува за праисториските митолошки обрасци на Балканот. Циклусот на епски песни за Марко Крале тука има централно место, па во тој контекст ce прават обиди ликот на главниот херој да ce дефинира тргнувајќи од најстарите слики на херој-коњаник за што сведочат и некои археолошки откритија. Принципиелно земено, овој приод заслужува респект, меѓутоа не е прифатливо комплексната личност на Марко Крале и светот во кој ce пројавува да ce сведуваат на прости и еднозначни митски претстави. Ликот на овој херој на македонската епска поезија ce обликува низ времето во културна средина која била непосредно изложена на разновидни влијанија од Антиката наваму. За да ce согледа неговата генеза и многузначност мора да ce води сметка подеднакво и за локалниот, но и за поширокиот индоевропски контекст и тоа во временскиот след од Праисторијата, Антиката и Средновековието до наше време. На примерот на необичната појава на дете-јунак во кралемарковскиот циклус, ce прави обид да ce укаже на таквите разнородни влијанија. За таа потреба посебно е погоден примерот со ликот на Секула Детенце кој во македонската епика ce јавува во улога на двојник, односно заменик на Марко Крале.
Авторско право(c) 2007 Витомир Митевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РЕШАВАЊЕ НА ЕПИСКОПСКОТО ПРАШАЊЕ BO HP МАКЕДОНИЈА 1945-1958 ГОДИНА
По одржувањето на Првиот црковно-народен собор во март 1945 година, како особено значајно ce поставило прашањето за избор на епископи за епархиите во HP Македонија. Прашањето било исклучително сложено заради немањето на содветен кадар во HP Македонија, како и заради острото спротиставување на Српската православна црква и нејзиното барање во Македонија да ce вратат епископите кои раководеле со епархиите во Македонија до април 1941 Година. Прашањето останало отворено ce дo 1958 година, κοгα Вториот црковно- народен собор ги бира првите епископи вo HP Македонија по Втората светска војна. Нивната хиротонија била извршена наредната 1959 Година, на која учествувал и тогашниот српски патријарх Герман. Прашањето за избор на епископи во македонските епархии било следено од државните и партиски структури, кои понекогаш имале и одлучувачко влијание околу одредни кадровски прашања.
Авторско право(c) 2007 Борче Илиевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ВМРО И АТЕНТАТОТ ВРЗ ЈУГОСЛОВЕНСКИОТ KPAЛ АЛЕКСАНДАР КАРАЃОРЃЕВИЌ
Надворешната политика на Кралството на СХС (Југославија) и Бугарија била во голем степен. одредена од интензитетот на македонското прашање. Различните македонски емигрантски организации во Бугарија и особено ВМРО остро ce спротивставувале на подобрувањето на југословенско-бугарските односи, затоа што сметале дека тоа ќе доведе до неправилно решавање на државно-правниот и национален статус на Македонија. Вниманието на ВМРО било насочено кон терористички акции во Вардарска Македонија под српска власт, a раководството на оваа организација ce подготвувало и за атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ .Tpyдот ги опфаќа активностите на ВМРО и нејзиното учество во овој настан што претставувал пресвртница во меѓународните односи пред почетокот на Втората светска војна.
Авторско право(c) 2007 Никола Жежов https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
По освојувањето на северозападните делови на Македонија и нивното формално-правно вклучување во рамките на српската држава во 1299 година, ce случило инкорпорирање на Полог во административната управна структура на српската средновековна држава, при што, во административен поглед Полог бил уреден како жупа и ословуван со неговата сингуларна форма. Изворните податоци сведочат за тоа дека Полог во периодот од крајот на ХIII век и во текот на првата половина на XIV век во континуитет претставувал единствена административна целина полошка жупа, која исчезнува во втората половина на XIV век, со распаѓање на српската држава.
Авторско право(c) 2007 Бобан Петровски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРИЈАТЕЛСКИ ПРЕГОВОРИ БЕЗ ДОГОВОР-СРПСКО-ГРЧКИ ОБИД ЗА ПОДЕЛБА HA МАКЕДОНИЈА НА ИНТЕРЕСНИ СФЕРИ ВО 1892/1893 г.
Целта на овој труд е да ce покаже обидот на две балкански држави Кралството Србија и Кралството Грција да постигнат договор за поделба на Македонија на интересни сфери во 1892 и 1893 г. Тоа на некој начин било и продолжување на преговорите помегу дипломатските претставници на Грција и Србија во Цариград. Tue стигнале до ниво во кое повеќе не можеле сами да решаваат. За понатамошните решенија согласност требале да постигнат владите во Белград и Атина. За таа цел српската влада во Грчката престолнина го испратила Владан Горгевиќ. Неговата мисија ce покажала како неуспешна. Иако двете држави, наводно, немале поголеми недоразбирање околу Македонија, самиот факт што не бил постигнат никаков договор покажува дека двете страни, ако немале поголеми недоразбирања тогаш имале различни погледи на работите околу Македонија.
Авторско право(c) 2007 Далибор Јовановски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ОДНОСИТЕ ПОМЕЃУ TMOPO И БУГАРСКАТА ВЛАДА НА КОНСТАНТИН СТОИЛОВ (1896-1898)
Во трудот ги презентираме односите помеѓу Тајната македонско-одринска револуционерна организација (TMOPO) и бугарската влада на премиерот Константин Стоилов во периодот од 1896 до 1898 година. Карактерот, интензите- т.от и содржината на односите помеѓу овие два субјекти за- висел од нивните цели, интереси и разбирања за македонско- то прашање. TMOPO ce залагала за политичка автономија на Македонија во рамките на Осмалиската империја. Притоа автономијата најчесто ce подразбирала како преодна етапа кон создавање на македонска држава. Од друга страна бугар- ската влада ja поддржувала идејата за автономија на Маке- донија, но како преодна етапа за присоединување на Маке- донија кон Бугарија. Во периодот 1896-1898 Година, TMOPO настојувала од бугарската влада да добие материјална и фи- нансиска помош за ослободителното дело во Македонија. Притоа настојувала da ja зачува својата самостојност. Од друга страна, буГарската влда во тоа Гледала можност да воспостави влијание и контрола врз TMOPO за da ja насочи нејзинатш дејност според потребите на бугарската полити- ка 60 Македонија. Поради тоа во 1898 Година дошло до зала- дување и прекин на односите.
Авторско право(c) 2007 Ванчо Ѓорѓиев https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ВИЗАНТИЈА И СЛОВЕНИТЕ ОД ОКОЛИНАТА НА СОЛУН BO VII ВЕК
Седмиот век во односите на Словените од околината на Солун со Византија претставува пресвртница. Tue односи ce односи на две политички страни. Словените истапуваат како политички субјект кој го имал регулирано својот престој во Македонија и кој настојува дa ja отстрани византиската власт од единствената нејзина воена база во Македонија. Во тие свои акции Словените претежно дејствувале сојузени повеќе племиња, a во еден случај (618 год.) имале помош од Аварите. Во текот на воените операции на Византија против Словените во Македонија, посебно од 658 Година дошло до склучување на мир и најверојатно „рексот Пребонд“ бил признат за „ крал на своите Словени a тој од своја страна по примерот на Теодорих Остроготски ce обврзал да дејствува во правец на затврдување на централната власт во Македонија. По извесно време Пребонд бил осомничен дека крои ,,зли “ планови против Солун, потоа при неговиот престој во Солун бил фатен и одведен во Цариград. Следувало слоеенско пратеништво до управникот на Солун и мешовито пратеништво на видни Солунчани и Словени кај византискиотг император за преговори да ce ослободи Пребонд. Сето тоа укажува на регулирани односи на два политички субјекта-Византија и Словените.
Авторско право(c) 2007 Александар Атанасовски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СТУДИИТЕ ПО ИСТОРИЈА И БОЛОЊСКИОТ ПРОЦЕС - ПРОБЛЕМИ И ПЕРСПЕКТИВИ
Во овој труд ce анализираат промените настанати на студиите по историја при Филозофскиот факултет како дел од Болоњскиот процес. Дадени ce oдговори на следните прашања: Каде бевме? Каде сме? Што треба да ce направи понатаму за подобро и поквалитетно историско образование. Целта е да прикаже начини на решавање на моменталните слабости во ова образование заради обезбедување долгорочен прогресивен развој на државата и нацијата.
Авторско право(c) 2007 Виолета Ачкоска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
БОРБАТА ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕ НА НАРОДИТЕ HA АЗИЈА И АФРИКА ОД КОЛОНИЈАЛНA ВЛАСТ
Антиколонијалнише борби биле организирани од народите во колониите и зависните земји за нивно ослободување. Основната одлика на овие антшколонијални движења, била борбата против колонијалните власши, насонени кон создавање на национални држави со анѓажирање на сите општествени сили подготвени да земат учество за реализација на оваа цел. Колонијалниот свет никогаш не бил единствена целина, ни како колонијален, ни како општествен систем. Toj ce разликувал, по формите и методите на колонијалното управување, ce остварувал од различни општествени структури, поради што и процесот на деколонизација ce развивал нерамномерно, зависно од општествените услови во светот. На него дејствувале силите на антиколонијализмот кои ce залагале за задржување на привилегиите. Но, процесот на деколонизација не можеше да ce запре по Втората светска војна кога и почна масовно ослободување на земјите и народите од вековната колонијална власт.
Авторско право(c) 2007 Маргарита Пешевска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
МОРАЛНАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА НА АДОЛЕСЦЕНТИТЕ ВО ДЕНЕШНИОТ ОПШТЕСТВЕН КОНТЕКСТ
Во трудот ce разгледува концептот на моралната интелигенција на адолесцентите во денешниот општествен контекст. Најнапред е дадена дефиниција на моралната интелигенција, a потоа ce презентирани и објаснети нејзините седум суштински компоненти. Toa ce: емпатија, совест, самоконтрола, почитување, љубезност, толеранција и правда. Потоа следува преглед на денешниот контекст во кој адолесцентите ce развиваат и на улогата на родителите κακό прамарни модели на идентификација. Понатаму ce претставени и дискутирани резултатите од едно поголемо истражување во врска со вредностите, вредносните ориентации и моделите за идентификација кај лица од период на адолесценција и нивните родители. Добиените наоди укажуваат на слабеење на просоцијалната ориентација и на помало преферирање на одредени вредности од страна на адолесцентите, a кои ce дел од компонентите на моралната интелигенција. Toa во голем степен ce должи на негативното влијание на денешниот, морално токсичен свет и системското насилство кое дејствува низ различни канали врз лицата од сите возрасти, посебно засегајќи го вредносниот систем на младите. Како заклучок ce наведени насоките во кои родителите би требало да дејствуваат со цел да го овозможат оптималниот развој на моралната интелигенција на нивните деца.
Авторско право(c) 2007 Ана Фрицханд https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КАРИЕРНИ ОРИЕНТАЦИИ: КОРИСЕН КОНСТРУКТ ВО УСОГЛАСУВАЊЕ НА ПРЕФЕРЕНЦИИТЕ ЗА РАБОТА СО МОЖНОСТИТЕ 3A ВРАБОГУВАЊЕ
Целта на овој труд е да посони на потребата за надополнување на актшвностите од економска и социјална природа кои ce преземаат (или би требало да се преземат) во насока на зголемување на можностите за вработување и со такви од психолошка пририда (советување и поддршка со вокациските психолози). При тоа, нагласката е ставена на кариерните ориентации како конструкт кој би можел да биде корисна алатка токму во реализација на споменатите активности. Кариерните ориентации можат да придонесат кон зголемување на знаењата за себе, односно своите преференции на полето на работата. Потоа, донесени во сооднос со барањата на пазарот на трудот, би им помогнале на кандидатите за работа да донесат оптимална одлука во врска со своето вработување, односно понатамошните чекори во кариерата. Бидејќи кај нас кариерните ориентации не ce испитувани, спроведено е експлоративно истражување со цел да ce добијат првични сознанија за нивната застапеност кај нашата студентска популација, a со тоа и појдовна точка при евентуалното советување на поето на вработување и кариера, воопшто. Примерокот го чинеа 46 студенти од трета година на студии на Филозофскиот факултет. За прибирање на податоците беше користен инструментот Career Orientation Inventojy на Шејн. Добиените наоди зборуваат дека најчесто (кај 30.43% од испитаниците) како доминантна ce јавува кариерната ориентација сигурност која подразбира преферирање на долгорочна и стабилна работа независно од нејзината содржина, a најретко (кај 6.52% од испитаниците) κακό доминантна ce јавува техничката-професионалната компетентност која значи преферирање на работи кои овозможуват реализација и понатамошен развој на сопствените способности и вештини. Менаџерската компетентност, пак, како кариерна ориентација која подразбира силно изразена амбиција кон високи раководни позиции во организацијата, во ниту еден случај не ce јавува како најважна. Останатите кариерни ориентации речиси подеднакво ce застапени во улога на примарни кај испитуваните студенти. Наодите ce дискутирани и дадени ce препораки за понатамошни истражувања на ова поле.
Авторско право(c) 2007 Билјана Блажевска Стоилковска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0