Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје
Годишен зборник на Филозофски факултет - Скопје е списание кои се издава еднаш годишно за потребите на наставно-образовната и научната дејност на Филозофскиот факултет во Скопје и вообичаено со објавување на зборникот се обележува роденденот на факултетот. Зборникот се издава периодично од 1948 година до денес и во него е запишана најстарата научна работа во Македонија. Во него се публикуваат изворни и прегледни научни трудови , стручни прилози, прикази на конференции и книги, резимеа на докторски десертации, одбележувања на значајни годишнини, сеќавање за нечиј научен век итн.
Ss. Cyril and Methodius University in Skopje, Faculty of Philosophy
In memoriam проф. Душица ПЕТРУШЕВСКА (1920 - 2008)
Тивко и ненаметливо како што живееше во Скопје почина Душица Петрушевска, класичен филолог и универзитетски професор на Филозофскиот факултет по предметите Историја на Стара Грција и Рим кои ги држеше пред студентите на катедрите за историја и класична филологија. Универзитетската кариера ja започнува на Катедрата за историја при Филозофскиот факултет на која останува cè до своето заминување во пензија. Проф. Душица Петрушевска, е родена 1920 година во Белград. Завршува класична гимназија со одличен успех, a дипломирала 1945 година, на Катедрата за класична филологија на Филозофскиот факултет во Белград. По ослбодувањето, заедно со својот сопруг Михаил Д. Петрушевски, доаѓа во Македонија каде што истовремено почнуваат да ги обавуваат своите универзитетски и гимназиски должности.
Авторско право(c) 2008 Миодраг М. Тодоровиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Виолета ПЕТРОСКА-БЕШКА, Оценување со шестови на знаење, Филозофски факултет, Скопје, 2007, 107 стр.
Книгата Оценување со тестови на знаење ce состои од седум поглавја, секое со по неколку обработени поднаслови. Во првото поглавје, насловено Тестовите на знаење како метод на оценување, авторката ги образложува функциите на оценувањето, како и релацијата меѓу оценувањето, поучувањето и учењето. Понатаму, ce презентира улогата на те- стовите на знаење во наставата и нивната поврзаност со наставните цели и когнитивните процеси дефинирани со Блумовата таксономија на когни- тивни цели во наставата. Следното поглавје е посветено на правење дистинкција меѓу различните видови тестови на знаење според три усвоени критериуми на поделба. Видовите тестови ce прегледно споредени во однос на неколку стандардни карактеристики, a дискутирани ce и нивните предности и недостатоци.
Авторско право(c) 2008 Николина Кениг https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРОФЕСИОНАЛИЗАЦИЈАТА НА ЕВРОПСКИТЕ АРМИИ И НЕЈЗИНОТО ВЛИЈАНИЕ ВРЗ РЕЗЕРВНИОТ СОСТАВ
Западните аналитинари сметаат дека за стабилно- ста на Европа нема закани од надворешна агресија и избивање на општа војна, туку опасност ce регионалните конфликти, етнички судири, организираниот криминал, терористички напади, илегална трговија со воена технологија и слично. Новите облици на загрозување на безбедноста на државите, бараат и нови облици на обука во вооружените сили кои ќе соодветствуваат на колективните напори за спротивставување на таквите загрозувања. Тоа значи дека на европските држави им ce потребни единици за брза интервенција, мобилност на боиштето, обучен и опремен персонал за широк спектар на сценарија од мировна операција до воена, како и логистичка самостојност. Решението на безбедносните проблеми во 21 век е во професионалната армија. Современите мирновременски услови на работење, добрите односи меѓу народите, a пред cé, меѓу соседите, доведуваат до тоа и малите земји, во услови на релативен мир и намалени ризици од евентуален напад од надвор, повеќе внмание да му посветат на преструктуирањето на сопствените војски. За малите земји, особено посиромашните голем проблем ce трошоците, така што земјите кои може да имаат Големи воено - обврзнички организации, финансиски може да си дозволат мали професионални сили кои ќе бидат добро опремени и обучени. Економската моќ на државата ги одредува повеќето параметри на општеството, па и одбраната, a голем дел од земјите во Европа од промените излегоа со тешки последици по нивната економија што ce рефлектира и на одбранбената моќ. Колективната одбрана против овие и други загрозувања, ги вклучува и малите земји и оние со послаба економска моќ, кои исто така прават напори да ги трансформираат своите воени организации за истите да може да одговорат на новите предизвици. Иако во професионализирањето на армиите предничат поразвиените држави, посебно членките na ΗΑΤΟ, поради своите развиени технолошко - воени комплекси, намалувањето на воените обврзници и зголемениот степен на професионални војници и во помалите демократски држави не е за запоставување.
Авторско право(c) 2008 Зорица Салтировска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
МАЛОЛЕТНИЦИТЕ KAKO СУБЈЕКТИ НА ПРЕСТАПНИЧКОТО ОДНЕСУВАЊЕ И НИВНА КРИВИЧНО ПРАВНА ОДГОВОРНОСГ ВО МАКЕДОНИЈА, ВО ЕВРОПА И BO СВЕТОТ
Во трудот ce презентирани сознанија за положбата на малолетните сторители на кривинни дела кај нас во Εвροпа и вο некои земји надвор од Европа. Меѓудругото, наведени ce критериумите за лимитирање на старосните граници за постоење на вина кај споменатата категорија на сторители, како и смислата и значењето на долната и горната граница. Исто така, прикажана е разликата вο поедини законодавства вο поглед на фиксирањето на долната и на горната старосна граница за постоење на одговорност за стореното дело. Во трудот ce презентирани надлежностите на право-судните и органите на социјална заштита во различни земји. Презентирани ce и можностите вο поедини земји за примена на позитивните законски прописи наменети за малолетните сторители кај младите полнолетни лица.
Авторско право(c) 2008 Зоран Киткањ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РАЗВОЈ НА ВИЗУЕЛНАТА ЕФИКАСНОСТ КАЈ ДЕЦАТА СО ВИЗУЕЛНО ОШТЕТУВАЊЕ
Во последните неколку години, cè повеќе ce посветува внимание кон посакуваното и максимално можното користење на преостанатиот вид кај децата со оштетен вид. Иако οвα не е нов пристап во работата со овие деца, тој секако е спротивен од ставот кој преовладувал во минатото, a тоа е дека децата со оштетен вид не треба да го користат својот преостанат вид. Процесот на визуелен развој е спонтан, но во случај на оштетеност на кој било дел од визуелниот систем доведува до проблеми во овој развој кој не може да ce надмине без учење „како да ce гледа”, односно без рехабилитација на видот. Во врска со οвα прашање уште во 60-тите години од минатиот век во стручната литература ce појавуваат првите трудови кои ja лансираат тезата дека и некои ткн. „ слепи “ можат успешно да го користат својот преостанат вид, па дури и да читаат видно писмо. Целта на овој труд е да ги презентира истражуеачките податоци за неколкуте програми кои ce користат за развој на визуелната ефикасност кај децата со визуелно оштетување.
ИНДИВИДУАЛНА ΠΡΟΓΡΑΜΑ ЗА РАЗВОЈ НА ФУНКЦИОНАЛИИОТ ВИД
Авторско право(c) 2008 Даниела Димитрова-Радојичиќ https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРОЦЕНКА HA МОТОРНОТО И КОГНИТИВНОТО ФУНКЦИОНИРАЊЕ КАЈ ЛИЦАТА СО ЦЕРЕБРАЛНА ПАРАЛИЗА И ЛИЦАТА СО ЛЕСНА МЕНТАЛНА РЕТАРДАЦИЈА
Развојот на дефектологијатш доведе bo значајно коригирање на методолошкиот пристап во рабошата со инвалидните деца и млади, што доведе до промени во класичното и традиционално гледање на нивната едукација и рехабилитација. Традиционалниот дефектолошки пристап ги класифицира лицата со инвалидитет во одредени категории. Во основата на тој пристап е ставот дека лицата кои припаѓаат на иста категорија ce многу слични, т.е. дека имаат многу повеќе сличности отколку разлики. Најновите истражувања во дефектологијата даваат многу податоци кои не ce во прилог на оваа парадигма (He- довиќ Γ., Paпаиќ Д., 1996). Истражувањата покажуваат дека децата распределени во иста категорија меѓусебно ce разликуваат, т.е. дека групите ce доста хетерогени. Овие сознанија доведоа до значајна измена на методолошкиот пристап во работата со инвалидните деца и младинци. Задача на нашето истражување во оваа област е да развиеме и дефинираме методологија за проценка на преостанатите способности кај лицата со инвалидитет, врз чија основа понатаму ќе ce одвива изработката на индивидуалните програми за едукација и рехабилитација. Основната цел на ова истражување е да ce даде проценка на преостанатите способности кај лицата со церебрална парализира и лицата со лесна ментална ретардација.
Авторско право(c) 2008 Наташа Чичевска Јованова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
АУТИЗМОТ И МИТОХОНДРИЈАЛНАТА ДИСФУНКЦИЈА
Аутистичното нарушување може да биде поврзано со митохондријална дисфункција (МтД). Во многу случаи со аутизам постојат докази за митохондријална дисфункција без класични знаци поврзани со митохондријално заболување. Како и да е, рутинските метаболни испитувања и студиите за митохондријалната функција кои треба да ce направат за дијагноза на митохондријално заболување, ретко ce спроведуваат кај пациентите со аутизам и заради тоа хипотезата за етиолошката поврзаност помеѓу аутизмот и митохондријалната дисфункција не е вистински проценета. МтД ce појавува почесто кај аутизмот и ce манифестира со помалку тешки знаци и симптоми. Изложеноста на средински токсини е веројатно етиологијата на МтД кај аутизмот. МтД дисфункцијата придонесува за бројноста во говорни дефицити, ненормален енергетски метаболизам, хронични гастроинтестинални проблеми, неправилности во оксидацијата на масните киселини и зголемување на оксидативниот стрес. МтД и стрес исто така можат дa го објаснат високиот однос мажи/жени што ce должи на зголемената чувствителност на мажите на овие дисфункции. Нутрициското додавање што го намалува оксидативниот стрес заедно со фактори што го подобруваат редуцираниот глутатион, како и хипербаричната кислородна терапија претставуваат помошни и рационални пристапи. Постои потреба од веродостојни лабораториски маркери за да ce откријат неправилностите во митохондријалната функција, што потоа ќе ги олесни понатамошните клинички иследувања во подгрупата на деца со аутизам.
Авторско право(c) 2008 Владимир Трајковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
УЛОГАТА НА ОБУКИТЕ ВО СТЕКНУВАЊЕ ГО НА КОМПЕТЕНЦИИ ЗА ПОМАГАТЕЛНA ДЕЈНОСТ
Отсуството на податоци во однос на социјалните вештини кои треба да ги поседуваат припадниците на помагателните професии (психолози, социјални работници, педагози, дефектолози) претставува проблем. Студентите, идни припадници на помагателните професии, за да бидат успешни во својата работа и односите со клиентите, неопходно е адекватно да комуницираат со луѓето, заедницата и општествените установи. Од резултатите кои ce добиени со фокусните групи и со примена на три прашалници, со сигурност може да ce утврди дека квантитетот и квалитетот на обуките играат значајна улога во развивањето на релевантни особини и способности кај студентите за адекватно работење во рамките на помагателната професија. Резултатите добиени со ова истражување не можат да ce генерализираат на сите помагателни професии поради ограниченоста на примерокот меѓутоа ce исклучително значајни во согледување на актуелната состојба во поглед на испитуваните карактеристики и во градење на стратегија за нивно унапредување кај идните припадници на помагателните професии. Истовремено, тие претставуваат и значаен индикатор кој ja афирмира идејата за редизајнирање на студиските програми за овие професии во насока на создавање можности актуелните студенти да стекнат компетенции кои ќе им овозможат да бидат професионално успешни.
Авторско право(c) 2008 Софија Арнаудова https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Кризниот менаџмент и превенцијата беа главна тема во постојаната трансформација на Алијансата по Студената војна. Во новите услови ce јавуваат нови можности за успешно навремено менаџирање на кризите. Подготвеноста на HATO да cпpoвege операции за менаџирање на кризи, вообичааено гo вклучува и учеството на Партнерите на HATO што допринесува за целосно искористување на партнерството соработката и дијалогот и поврзаноста на HATO со други организации кои ce помош во превенцијата на кризите или нивно гаснење во рана фаза. Согласно Вашингтонскиот договор, HATO е во менаџирањето на кразите или нивното решавање уште од самиот негов почеток. Со драстичните промени во безбедносната околина, типот на кризите за кои Сојузниците ce договориле да ги решаваат и типовите на конфликти кои ќе ги превенираат исто така ce сменија драстично. Поимот кризен менаџмент на HАTO исто така еволуираше. Клучна потреба на системот за кризен менаимент на HATO е моќта да ce менаџира кризата во целиот нејзин вариетет. Вклучува период на стабилност и мир пред кризата како и на сите нејзини нивоа. HATO има развиено спектар на клучни елементи за да помогне во менаџирањето на кризите и превенцијата на конфликтите: персонал и објекти; аранжмани и процедури; и мерки. За навремена реакција на криза, HATO има заклучено дека е многу важно да ce има подготвено лепеза на различни активности кои нема да ce формираат ад-хокз а секоја нова потенцијална или актуелна криза.
Авторско право(c) 2008 Сергеј Цветковски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Во минатите gвe декади, терористичките организации во голема мерка зависеа од самоубиствените напади за постигнување на политички цели. Во поново време скоро сите самоубиствени терористички кампањи имаат иста специфична цел: да ce присили демократската држава да ги повлече борбените сили од териториите кои ce од голема важност за терористите. Ако гледаме на самоубиствениот тероризам како на одговор на туѓата окупација наместо како на продукт на исламскиот фундаментализам, тогаш ова размислување има моќни импликации за тоа како владата на САД треба ga ja спроведе војната против тероризмот.
Авторско право(c) 2008 Тања Милошевска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЗАПАДНО ГРАНИЧНО ПОДРАЧЈЕ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА: ДВИЖЕЊЕ И ЕТНИЧКИ КАРАКТЕРИСТИКИ НА НАСЕЛЕНИЕТО
Трудот обработува одредени етногеографски обележја на населението во општините кои ce наоѓаат во западниот дел на Република Македонија и целосно или со одреден дел од сопственаа територија припаѓаат во граничното подрачје. Анализираните податоци ce презентирани вкупно за секоја општина и тоа според податоци од пописите на населениепло за 1994 togima по старата административно-територијална поделба од 1996 година и од пописот во 2002 година според новата територијална поделба од 2004 година. Во литературата постојат податоци за населението во Република Македонија, меѓутоа недостасуваат конкретни анализи на населението по општини според постојната територијална поделба од 2004 togima. Таквите анализи, од различни аспекти, вклучувајќи ги и стратешките проценки и геополитиќките импликации на населението, имаат посебна важност.
Авторско право(c) 2008 Тони Милески https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КООРДИНАЦИЈА НА СИСТЕМОТ НА НАЦИОНАЛНА БЕЗБЕДНОСТ НА ВЕЛИКА БРИГАНИЈА
Обединетото Кралство на Велика Брипланија и Северна Ирска (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) e држава на британските острови во Атлантскиот Океан која ce наоѓа северозападно од европскиот континент и ce дели на четири географски целини: Англија, Шкошска, Велс и Северна Ирска. Површината на нејзината територија изнесува 244.110 км2 од кои на Англија и припаѓаат 130.410 км2, на Шкотска 78.790 км2, на Велс 20.760 км2 и на Северна Ирска 14.160 км2. Според податоците од 2005 togima, бројот на жители изнесува 60.441,457 од нив во Англија живеат 49.855,700 жишели, во Шкотска 5.057,400 жители, во Велс 2.938,000 жители и во Северна Ирска 1.702,600 жители. Бруто-домашниот производ во 2007 година пзнесувал 2,147 илјади милијарди УСД. Бруто-националниот производ по глава на жител за 2007 година изнесувал 35.300 УСД. Велика Британија има важна yлoгa во меѓународната заедница. Таа е членка на: ООН, НАТО, ЕУ, ОБСЕ, Γ-7, Светската трговска организација, Мегународниот монетарен фонд, Интерпол u други значајни меѓународни организации. Велика Британија е постојана членка на Советот га безбедност на ООН и водечки воен контрибутор во HATO и во одбранбениот идентитет на ЕУ.
Авторско право(c) 2008 Оливер Бакрески https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Европската унија е атрактивен и знанаен економски, üолитички и меѓународен феномен. Co други зборови, таа ce смета за единствен и успешен експеримент на меѓународиа соработка меѓу голем број европски држави и уникатен облик на модерно владеење. Очигледно, таа денес претставува економска и политичка организација, која во структурална смисла во себе го спојува минатото и сегашноста. Поконкретно, она што денес најопшто ce нарекува ЕУ всушност, е сплет на повеќе посебни организации и институции, кои настанувале во период подолг од шест децении. Во таа смисла, денес структурата на ЕУ е претставена преку три столба. Од аспект на кризниот менаџмент, во трудот ce анализира вториот столб, односно заедничката надворешна и одбранбена политика. Во таа насока, во трудот истражувањето е насочено кон анализата прво на Европсксииа безбедносна и одбранбена политика во која, всушност, беше создадена за дa и овозможи на ЕУ посеопфатна улога во воениот и во цивилниот меѓународен кризен менаџмент. Второ, на имплементацијата на Европската безбедносна и одбранбена политика, која ja докажува нејзината способност и структура во имплементација на три начина: преку развивање капацитети за ангажирање на воениот кризен менаџмент; преку создавање на структури за спрабуоање со цивилните аспекти на кризниот менаџмент; и преку создазање на инструменти и механизми за ангажирање на ЕУ во превенција на конфликти. Како заклучок, оваа анализа укажува дека ЕУ многу бргу разви оперативен воен и цивилен капацитет за кризен менаџмент. Потврда за тоа ce четири операции на кризен менаџмент, со што од друга страна, всушност, ce докажа функционирањето на Европската безбедносна и одбранбена политика како позитивно и поучно искуство.
Авторско право(c) 2008 Марина Митревска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ИСТОРИСКО-КОМПАРАТИВНА АНАЛИЗА НА РАЗУЗНАВАЧКО - БЕЗБЕДНОСНИТЕ СИСТЕМИ НА АЛБАНИЈА И РОМАНИЈА ВО EPATA HA КОМУНИЗМОТ
Целта на презентираната студија е да ce направи компаративна анализа на две идентични разузнавачки-безбедносни системи кои паралелно функционираа во Албанија и Романија во ерата на комунизмот. Во фокусот на истражувањето ce двете најозогласени служби кои функционираа κακо класични тајни политички полиции, служби кои применуваа идентични крајно сурови методи - Сигурими и Секуритате. И двете служби претставуваа ударни тупаници на двата најсурови тоталитарни комунистички режими во функција на спроведување на политиката на двета најголеми и најозогласени комунистички диктатори (надвор од Границите на СССР) - Енвер Хоџа и Николае Чаушеску. Нивната политика на креирање на „внатрешниот непријател“ и бескомпромисна борба со истите, од нивното владеење направи Сигурими и Секуритате да ce трансформираат во „држава во држава“ да подивеат и да спроведуваат невидена тортура врз својот народ. Со нивната неконтролирана полициска и политичка моќ од своите држави успеаја да направат најголеми „логори“ во светот, така што секоја сличност за нивниот крај говори и за сличноста на нивниот „комунистички диктат“, но и обратно, за нивната омразеност од сопствениот народ. Секоја сличност со албанскиот безбедносен модел за време на владеењето на албанскиот и романскиот комунистички диктатор ce „случајни“ како што и случајно е идентичен и нивниот крај и крајот на нивните тајни полиции.
Авторско право(c) 2008 Митко Котовчевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
УНИФИКАЦИЈАТА НА ПОЛИТИЧКИТЕ, ЕКОНОМСКИТЕ И БЕЗБЕДНОСНИГЕ СИСТЕМИ, ПРЕДИЗВИК ЗА МИРОТ И БЕЗБЕДНОСТА ВО УСЛОВИ НА ГЛОБАЛИЗАЦИЈА
Денес, cè почесто ja спомнуваме глобализацијата како еден современ, и општ процес кој ги зафаќа сите домени на животот. Имено, глобализацијата е подеднакво политички, економски, технолошки и културен феномен. Taa претставува процес на ширење и продлабочување на оштествените односи и институции во просторната и врменската димензија. Глобализацијата е процес кој условува поврзување на светот по сите основи; создава ce поголема меѓузависност и опфаќа процеси на постепено унифицирање на сите системи во државите. Всушност, процесот на глобализација го сочинуваат мноштво политички, економски, културни, безбедносни и општествени појави кои ja зголемуваат интеракцијата помеѓу државите и општествата, кои од ден на ден светската цивилизација ja прават поглобална, поповрзана, информирана, транспарентна и подостапна за cè поголем дел граѓани. Трудов што го претставуваме пред поширокаша јавност, претставува анализа на досегашните состојби во политичките, економсктие и безбедносните системи на земјите кои настанаа како резултат на процесот на глобализација, a кои во ниту еден момент не можат дa ja одминат Република Македонија.
Авторско право(c) 2008 Трајан Гоцевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПОЈАВАТА НА ПЕРИСТИЛОТ KAKO ЕЛЕМЕНТ HA АНТИЧКΑΤΑ КУЌА
Основната карактеристика на куќите, коишто ce üpo- најдени во Република Македонија низ целиот антички период е дворот како главен обединувачки елемент, иако во некои од раноантичките куќи, со мала површина, ce забележува отсуството на внатрешен двор. Кај куќите од раноримскиот период дворот еволуирал во атриум, којшто на овие простори, во заднината на мор- скиот, брег, е присутен понекогаш и подоцна. Доцноримските куќи најчесто имаат внатрешен, двор, ограден од две, три или четири страни со трем со што ce оформува перистил или најчесто псевдоперистил. Перистилот, во составот на античките куќи, ce јавува како резултат на желбата за имитирање на античката грчка јавна архитектура. Во римските куќи, откриени во Република Македонија, најчесто ce сретнуваат токму псевдоперистилите. Исчезнувањето на перистилот од составот на куќата, односно исчезнувањето на перистилната куќа, ce поклопува со крајот на доцноантичкиот период.
Авторско право(c) 2008 Дафина Герасимовска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КЕЛТИ ВО МАКЕДОНИЈА - според археолошките податоци
На основа пишаните извори, бројни настани во текот на последните 3 века од првиот милениум пред Христа, ce поврзани со одредено келтско присуство во Македонија. Иακо тие настани значително влијаеле врз историскиот и културен развиток на Македонија, сепак во науката не им е посветено посериозно внимание, соодветно на нивното значење, улогата. Во оваа смисла, археологијата не нуди многу податоци за тие настани, но со најново откриените наоди на неколку локалитети од долината на Вардар, посебно во Валандовско - Гевгелискиот регион (Вардарски Рид - Гевгелија и Глос - Грчиште), стануваат сосема извесни одредени заклучоци. Така, веќе можат да ce заокружат барем основните сознанија за карактерот и значењето на келтското присуство во Македонија, како за пораните Келти од походот на Делфи, така и за подоцнежните походи на Скордиските. Досега откриените археолошки наоди зборуваат за Големата криза и депопулација долж главните комуникации, посебно по Вардарската долина во време на келтската инвазија кон југ, околу 279 година пред Христа, и посебно после тоа. Tue продори имале неспорно пљачкашки карактер, биле рушителски, дури фатални за натамошниот развиток на локалната култура во Македонија, посебно по долината на Вардар. Откриените археолошки ситуации на различни повардарски локалитети од првата половина на третиот век пред Христа убаво ги документираат тие настани, нивниот карактер и последиците од нив. По многу елементи ce слични и подоцнежните келтски продори во Македонија, поточно Скордиските походи и нивните воени судири, главно со рано римската управа во Македонија. Неспорно е нивното присуство во текот на II u I век пред Христа на овие простори и тоа низ бројни и сосема извесни историски настани, меѓу кои повеќето ce педантно забележани од античките автори. Tue, пред cè воени судири во Македонија траеле подолго и со тоа оставиле и повеке археолошки остатоци. Поради тоа, тие настани веќе мораме да го третираме како посебна и мошне значајна страница ео културно-историскиот развиток на Македонија.
Авторско право(c) 2008 Драги Митревски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
КОЈ БИЛ НОСИТЕЛ НА БОЗДОГАНОТ ШЕСТОПЕР ОД ВОДОЧА?
Гробот 295 oд некрополата во Водоча кај Струмица претставува своевиден куриозитет меѓу средновековните и постсредновековните археолошки наоди затоа што во него за прв пат е откриено оружје - боздоган Сл. 3 кој истоеремено е и инсигнија на достоинство и статус во општестеената хиерархија. Истовремено во гробот е откриен и сребрен прстен - пенатник кој по својот облик, изгледот и печатот ce припишува на носишелите од витешкиот peg на змејот оформен во XV век во Унгарија, a познат на балканските простори, како и во Македонија (Водоча). Сл. 4, 5 Споредувајќи ги историските, етнографските, антрополошките, ликовните и археолошките податоци може да ce констатира дека носител на боздоганот и прстенот од гробот 295 од Водоча било младо момче во јувенилна возраст потомок на видно, „ баштинарско “ a можеби и „ војнучко “ семејство чии членови биле и наследници на витешкиот peg на драконот. Гробот ce датира најрано кон крајот на XV и во XVI век со тоа што наведените наоди биле изработени порано и биле подолго време во употреба.
Авторско право(c) 2008 Елица Манева https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
И.-е. корен *куо-п>о- или и.-е. , ‘движење, придвижување’
Должината на вокалот -ö- > во Гр. ssötron и episötron е толкувана како eden вид на редукција на дифтонгот -ou- (cf., traüima ~ tröma). Наше мислење е дека должината на вокалот -б- > во Гр. ssötron и episötron е резултат на процесот на пала- тализацијата од и.-е. *kiHo- > *kyö- > Гр. ssö-. Ha тоа упа- туваат паралелите, (cf.,u.-е. *gwiHo-wo- > *gwyöwos > Гр. zö(w)os, prosöpon od *protyölC- < u.-e.*proti-Hokw-). Od oeoj u.-e. корен *kiHo- > *kyö- ce микенските форми e-pi-zo-ta / epi-kjöta /: Гр. *epissötra, линните имиња zo-wa / kjöwa /: ïp. Sôë ; ra-wi- zo/Lawi-kjos/ > žp. *Lawi-ssos > *Lawoi-ssos > žp. Lao-ssos u a-no- zo-jo / Arno-kjoio /: *Arno-ssoio (gen.sg.) od *A-no-zo od arnos ‘eoba, ток ’ u -ssos ‘demtcehbe, придвижување ’.
Во македонскиот јазик постои терминолошка непрецизност во дефинирањето на поимот „грчки“, и тоа особено по однос на јазикот, за кого нe ce егзактно означени развојните периоди, a нивното именување не е базирано на општоприфатените категоризации. Ако и постои некаква доследност во означувањето на јазикот од класичниот период, истото не може да ce рече и за современиот грчки, за кого ce користи формата што упатува на целото историско постоење на јазикот (или почесто, на периодот од антиката). Овој манускрипт ги елаборира ваквите состојби и, низ компаративна анализа, упатува на размислувања за нивна корекција.
Авторско право(c) 2008 Валериј Софрониевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РАЗВОЈ НА АРХИВСКОТО ОБРАЗОВАНИЕ - ИСГОРИСКИ КОНТЕКСТ И СОВРЕМЕНИ СОСТОЈБИ
Почетоците на архивското образование кои хронолошки можеме да ги лоцираме во втората половина на XVIII и XIX век биле тешки обременети со низа проблеми и лутања. Во текстот ce дава еден краток пресек на развојот на архивското образование во повеќе европски земји (Италија, Фраиција, Холаидија и др.), при што ce укажува дека често пати и во рамките на една архивска служба постојат поееќе модели на образување на архивисти кои ce разликуваат по содржината, обликот, начините на кои програмите ce изведуваат, како и на целите кои ce поставени во рамките на самиот образовен процес. Со развојот иа студиите, архивистиката не само што теоретски ce обликува, туку и архивистите зсточнале да трагаат по својот професионален идентитет. До вакви промени дошло во втората половина на ХХ век кога доаѓа до брз напредок на информациските науки кои меѓу другото влијаеле и иа архивската струка, па оттука и на образованието. Со тоа започнала редифиниција на професијата, a воедно и на структурата и контекстот на архивското образование, односно во последните две-три децении архивското образование претрпува една сеопфатна преобразба.
Авторско право(c) 2008 Борче Илиевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЕДЕН ПРИМЕР НА УСНА ИСТОРИЈА ОД КОСТУРСКО
Усната историја имала Голема традиција и корени кај македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија. Запи- сите на Мануша Сарова Кенкова претставуваат писмено сведоштво за тоа како македонскиот народ во Костурско ги доживувал македонските револуционери и нивната борба за ослободување на Македонија од турска власт. Авторката собрала голем број сеќавања на Македонците од Костурско за познатите револуционери и војводи од југозападниот дел на Егејска Македонија: Лазар Поп Трајков, Лазар Москов, Митре Влаот, Пандо Кљашев, Атанас Каришков, но и македонски народни песни со патриотска содржина. Ова историско сведоштво претставува доказ за цврстото македонско национално чувство на Македонците во Егејска Македонија од крајот на XIX и почетокот на XX век.
Авторско право(c) 2008 Никола Жежов https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РЕФЛЕКСИИ ОД ТРЕТИОТ КРСТОНОСЕН ПОХОД ВРЗ ПОЛОГ
Преминувањето на германските крстоносци од Третиот крстоносен поход низ Балканот, предводени од Фридрих I Барбароса, резултирало со нивен конфликт со Византија. Ваквата ситуација вешто ја искористил српскиот велики жупан Стефан Немања за реализирање на своите цели. При неговите воени навлегувања, кои го опфатиле просторот од горниот тек на р. Струма, преку северозападните делови на Македонија, до Косово и долината на Јужна Морава, во временскиот интервал од првата декада на декември 1189 г. до првата половина на јануари 1190 г., бил освоен Полог. Областа, потоа, била инкорпорирана во рамките на српската држава, сè до есента 1190 г. (битката на р. Морава), кога победоносните византиски војски го вратиле Полог, заедно со претходно одземените земји, во рамките на Византија.
Авторско право(c) 2008 Бобан Петровски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ГОЛЕМИТЕ СИЛИ И СОЗДАВАЊЕТО НА БАЛКАНСКИТЕ ДРЖАВИ BO XIX ВЕК
Улогата на Големите европски сили во создавањето на современите балкански држави е Голема. Сепак, постоела една голема причина за нивното вмешување во регионот. Без никаков сомнеж тоа биле востанијата на балканските народи против османлиската власт. Иако големите сили не сакале дa ja ослабнат Османлиската држава со одвојување на делови од нејзината територија и претворање на истите во независни или автономни држави состојбите на теренот едноставно го наложувале тоа. Неспособноста на османлиските сили брзо и ефикасно да ce справат со бунтовниците била една од причините за вмешување на Големите сили во судирите. Иако Србите први ќе кренат востанија против османлиската власт, заради интересите на европските сили, Грците први ќе добијат независна држава во 1831. Србија ќе мора да чека на тој статус до 1878 година. Кога пак е во прашање создавањето на бугарската држава, мора да ce нагласи дека бугарската вооружена борба во никој случај не може да ce спореди со онаа на Србите и Грците. Меѓутоа, интересот на Русија овозможил, и покрај целосно неуспешното Априлско востание од 1876 г, да ce созаде автономна бугарска држава.
Авторско право(c) 2008 Далибор Јовановски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РЕВОЛУЦИОНЕРНАТА ИДЕЈА И ДЕЈНОСТ НА ДАМЕ ГРУЕВ ДО ФОРМИРАЊЕТО HA МРО (1890-1893)
Даме Груев припаѓа на младата генерација македонски интелектуалци која сватила дека ослободувањето на Македонија е задача на самите Македонци, a за тоа била потребна Револуционерна организација. Оваа идеја кај Д. Груев ce зародила релативно рано (1890, I.) за време на неговото студирање во Софија. За таа цел било формирано Македонско студентско друштво (МСД). Меѓутоа, дејноста на МСД била прекината во март 1891 поради апсењето на Д. Груев во врска со атентатот на бугарскиот министер за финансии Христо Белчев. Веднаш по ослободувањето Д. Груев ce вратил вο Македонија и почнал да работи како учител прво во Смилево, a потоа во Прилеп. Во меѓувреме во Битола ce обидел да формира Учителски сојуз врз револуционерни начела. Д Груев со револуционерната идеја бил целосно опседнат за време на учителствувањето во Прилеп. Меѓутоа, конзервативната прилепска средина cè уште не била подготвена за прифаќање на радикални идеји, затоа, Груев го напуштил Прилеп. Неколку месеци подоцна, Д. Груев заминал во Солун, каде на 2.3 X/4. XI1893 година ги поставил основите на Македонската револуционерна организација.
Авторско право(c) 2008 Ванчо Ѓорѓиев https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ВИЗАНТИСКИОТ МОДЕЛ ЗА РЕШАВАЊЕ НА КОНФЛИКТИ
Во овој труд ce обработени моделите за решавање на конфликтите во Византија. Конфликтите ги поделивме на внатрешни и надворешни, a според формата на воени и религиозни. Во зависност од тоа за каков конфликт станува збор Византија имала посебен метод за негово менаџирање и во многу случаи, благодарејќи на мудрата политика успевала да го реши конфликтот во своја полза. Бидејќи целокуппата историја на Византија е исполнета со различни видови на конфликти, ce задржуваме само на поедини од нив за да ни послужат како примери за согледување на различните модели за нивно решавање.
Авторско право(c) 2008 Александар Атанасовски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ИСТОРИЈАТА KAKO ПОТРЕБА - ПОМЕЃУ МИНАТОТО И СЕГАШНОСТА
Трудот е поттикнат од присутните негирања на потребата од истражување и изучување на историјата во минатото и денес. Во него ce води теоретска полемика со интелектуалната елита која глобалистичките идеи ги поставува над националниот идентитет. Низ релацијата национален идентитет-историски легитимитет, ce објаснува потребата, употребата и злоупотребата на историјата како средство за спроведување на одредени политички цели на групи, организации, држави и надржавни структури.
Авторско право(c) 2008 Виолета Ачкоска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
БЕРЛИНСКАТА КРИЗА И НЕЈЗИНОТО РАЗРЕШУВАЊЕ
Светската историја по Втората светска војна е обележана со специфинни меѓународни односи. Во светот во овој период ce појавија многу кризи кои можеа да прераснат во нов светски конфликт. Тоа е глобален обид за да дојде до промена во односите на силите. Уништувањето на Германските вооружени сили носеле и корените промени во односите меѓу СССР и земјите на западните демократии. Со уништувањето на Германија тие го уништиле и својот единствен непријател кој единствено ги поврзува во текот на војната. Повоената состојба значело повеќе престанување на војната отколку почеток на мирот. Военото сојузништво ce заменува со студена војна која доаѓа до израз и во Берлинската криза, кога светот ce нашол пред опасноста од почеток на нова војна.
Авторско право(c) 2008 Маргарита Пешевска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ПРИЛОГ КОН ХРИСТИЈАНСКАТА ТОПОНИМИЈА НА МАКЕДОНИЈА. НАСЕЛБИ СО ИМИЊАТА НА БОГ/ТЕОС И БОГОРОДИЦА
Христијанството оставило длабоки корени во македонската историја, a извршило големо влијание и на топонимијата на Македонија. Голем број македонски топоними, во средниот век и во времето на османското владеење, имаат христијанско потекло, односно, содржат во себе христијански елементи. Тоа посебно е карактеристично за населбите, чии имиња ce позајмени од христијанството. Меѓу нив, посебно внимание заслужуваат населбите со амињата на Создателот-БоГ/Теос, или ce изедени од неговото име. Такви населби ce: Теово, Богомила, Побожје, Божи Град, Богацко, Боговине, Богдево, Богоселче, Божидол, Богданци и други. Мај- ката Божја-Богородица била доста популарна во Македонија. Многу населби го носеле нејзиното име, или пак биле изведени од него. Населби со името на Богородица ce евидентирани во областа на Делчево, Кочани, Петрич, Мелник, Солун, Гевгелија, Хрупишта и др. Добар дел од евидентираните христијански населби, под истите или малку изменети имиња, егзистираат и денес.
Авторско право(c) 2008 Коста Аџиевски https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
УЧИЛИШЕН НЕУСПЕХ И СОЦИЈАЛНОТО ИСКЛУЧУВАЊЕ (ПОВЛЕКУВАЊЕ) НА СИРОМАШНИГЕ ДЕЦА
Во овој труд ce разгледува влијанието на унилишниот неуспех врз социјалното исклучување на сиромашните деца. Социјалното повлекување на сиромашното дете како психолошка димензија вклучува чувство на осаменост и депресивност. Чувството на несигурност и социјалната инхибиција скоро да го оневозможува неговото вклучување во „реалниот свет “ и повторно ce одразува на училишниот (не)успех. Формалниот школски систем кој е често и со право критикуван, најмногу заради тоа што наметнува некој културен и интелектуален модел за сите деца и без почитување на нивните посебни надарености, Го попречува личниот развој на поединецот. Од тука произлегува потребата за програми кои ќе придонесат во развивањето или подобрувањето на социјалните вештини кај децата, посебно кај деца кои ce отфрлени од врсниците заради различностите во социоекономскииот статус. Τακвιι програми веќе ce користат во светот. Значи, одговорноста за училишните постигнувања пред cè е на учениците, но и на училшитешо, државните институции, невладини организации и советувалишта. Нивната дејност треба да биде координирана.
Авторско право(c) 2008 Орхидеја Шурбановска https://creativecommons.org/licenses/by/4.0