Моделот на долготрајна нега во Република Македонија - Димитриевска , Вера (Ревија за социјална политика/Journal of Social Policy, 2020)
Според OECD, поимот долготрајна нега се дефинира како: „распространета“(cross-cutting) политика која се состои од повеќе заеднички услуги за лицатазависни од помош во дневните животни активности (ADL) за подолг временскипериод. Таа опфаќа услуги за: рехабилитација, основни медицински услуги,домашна посета, социјална грижа, домување, потоа услуги за: транспорт,оброци, окупациони и зајакнувачки активности, итн.Постојниот систем за долготрајна нега во Република Македонија опфаќа услугина социјална и здравствена заштита како во институциите, така и надвор однив. Тие се дефинирани во рамките на постојната законска регулатива заздравствена и социјалната заштита. Корисници на услугите за долготрајнанега се лицата со физичка и ментална попреченост, изнемоштени старилица и посебни групи на кои им е потребна поддршка во нивните секојдневниактивности.Состојбите во однос на пристапот и квалитетот на услугите за долготрајнанега во земјата укажуваат на низа проблеми и бариери. Како најважнибариери во однос на пристапот до социјалните и здравствените услуги се:недостатокот на информации за постојните услуги, неинформираноста награѓаните за нивните права, физичката оддалеченост од здравственитецентри и институции, особено за жителите на руралните средини, итн.Посебно треба да се нагласи дека институционалната заштита за старителица е недоволно развиена. Тоа се илустрира со постоењето на само четиријавни домови за стари лица. Од друга страна, пак, институционалнатазаштита за лицата со попреченост во земјата е со голема традиција, содоминантниот медицински модел за заштита на овие лица. Социјалниотмодел кој овозможува целосна интеграција во општеството на овие лица сеодвива бавно поради недоволните административни капацитети и струченперсонал. Вонинституционалната заштита е присутна во здравствениот и социјалниотсистем за заштита преку форми на услуги кои не се доволно развиени икоординирани од надлежните органи поради недостаток на основни средстваза работа. Од друга страна, деинституционализацијата на услугите за лицатасо попреченост има направено многу мал исчекор за нејзино имплементирањево рамките на системот за социјална заштита, но тоа не е доволно.Прашањето за квалитетот на услугите за долготрајна нега укажува дека тој ена релативно ниско ниво. Причините за тоа се: несоодветен стручен кадар,лоша инфраструктура на здравствените установи, недостаток на опрема,несоодветно однесување на персоналот во здравствено-социјалнитеинституции и долгите листи на чекање во установите/институциите.Како трет важен аспект во однос на системот за долготрајна нега што морада се земе предвид при носењето на конкретните мерки и активности еодржливоста. Сегашниот систем на финансирање на долготрајната нега неги задоволува потребите на корисниците и е комплициран. Главен извор нафинансирање се приватните фондови на корисниците и нивните семејстваврз основа на договор, фондовите од пензиско и инвалидско и фондовитезасновани врз посебни категории на лица кои се под најголем ризик.Меѓутоа, бројот на лицата со ризик постојано расте поради сè понамаленатафинансиска моќ и невработеноста на голем број семејства. Ако на ова седодаде и фактот дека постојните демографски трендови во земјата укажуваатдека поради стареењето на населението, обемот на услугите за долготрајнанега ќе се зголемува уште повеќе во наредните години, тогаш се поставувакако ургентно прашањето за реформата и рационализацијата на системот задолготрајна нега.
Keywords: долготрајна нега; здравствена и социјална заштита; стари лица; лица со попреченост